Last Updated on 25 Feb 2025 8:17 AM by Sanjay Patil/Adhorekhit
उन्हाळ्याच्या दिवसात तापमानाचा पारा झपाट्याने वाढतो, त्यामुळे शरीराला जास्त त्रास होतो. उष्माघात, डिहायड्रेशन, त्वचासंबंधी विकार, चक्कर येणे, अशक्तपणा यांसारख्या समस्यांना अनेकांना सामोरे जावे लागते. त्यामुळे उन्हाळ्यात आरोग्याची विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे. खालील मार्गदर्शन तुम्हाला उन्हाळ्यात तब्येत चांगली ठेवण्यासाठी मदत करेल.
उन्हाळ्यात आरोग्य सांभाळण्यासाठी प्रतिबंधक उपायांबरोबरच काही दक्षता आणि खाण्यापिण्यावर बंधने ठेवणेही तितकेच महत्वाचे आहे. उन्हाळ्यामध्ये उष्माघाताचे रुग्ण मोठ्या प्रमाणावर दिसतात. जागतिक तापमानवाढीमुळे वातावरणात सतत बदल होत आहेत. पूर्वी उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा या ऋतूंचा वेळ-काळ ठरलेला असायचा. परंतू आता मात्र तसे नाही. जागतिक तापमानवाढीमुळे उन्हाळ्यात पाऊस, हिवाळ्यात वादळीवारे आणि पाऊस, पावसाळयात कडाक्याचे ऊन अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.ऊन्हाळयाची दहाकता जास्त जाणवत आहे. त्वचाविकार, काविळ, टायफाईड, घशाचे आजार, गोवर तसेच उष्माघात असे आजार उद्भवू लागले आहेत. सामान्यतः उष्णतेशी संबंधित (सौम्य ते गंभीर) आजारांमध्ये अंगावर पुरळ (अंगाला टोचणारी उष्णता), सूज (उष्णतेमुळे हात, पाय आणि घोट्याला सूज येणे), पेटके (उष्णतेमुळे स्नायूंमध्ये पेटके), उष्माघात, गोंधळल्यासारखे वागणे, काहीही न सुचणे, उष्णतेमुळे थकवा यांचा समावेश होतो. उष्णतेमुळे हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी, श्वसन, किडनी रोगांसारख्या जुनाट आजारांवरील ताण देखील वाढू शकतो.
१. शरीर हायड्रेट ठेवणे (पाणी आणि द्रव पदार्थांचे महत्त्व)
उन्हाळ्यात शरीरातील पाण्याचे प्रमाण झपाट्याने कमी होते. त्यामुळे डिहायड्रेशनची शक्यता वाढते. यासाठी खालील उपाय अवलंबा:
✅ दिवसाला किमान ८-१० ग्लास पाणी प्या.
✅ कोमट किंवा गारसर पाणी प्यावे, अतिशय थंड पाणी टाळावे.
✅ लिंबूपाणी, नारळपाणी, ताक, सरबत, फळांचे रस यांचा आहारात समावेश करा.
✅ जास्त प्रमाणात चहा, कॉफी आणि कार्बोनेटेड शीतपेये पिणे टाळा, कारण ती शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी करतात.
२. आहारावर भर द्या (संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या)
उन्हाळ्यात जड व मसालेदार पदार्थ खाल्ल्याने शरीराचे तापमान वाढते आणि अपचनासारख्या समस्या उद्भवू शकतात. म्हणून हलका आणि पौष्टिक आहार घ्या:
फायदेशीर पदार्थ :
🥭 पाणी भरपूर असलेली फळे : कलिंगड, खरबूज, संत्री, मोसंबी, डाळिंब, द्राक्षे.
🥗 हिरव्या पालेभाज्या : कोथिंबीर, पालक, मेथी, कोबी यांचा आहारात समावेश करा.
🥛 दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ : ताक, दही, लोणी शरीराला थंडावा देतात.
🍚 हलक्या पदार्थांचा समावेश : ज्वारी, बाजरी, भात, मुगाची डाळ, खिचडी यासारख्या हलक्या पदार्थांचा आहार घ्या.
टाळावयाचे पदार्थ:
❌ तेलकट, तुपकट, तिखट पदार्थ टाळा.
❌ जंक फूड, फास्ट फूड आणि बेकरी उत्पादने कमी खा.
❌ जास्त मीठ असलेले पदार्थ कमी खा, कारण त्यामुळे शरीरात पाणी कमी होऊ शकते.
३. उष्णतेपासून संरक्षण (सूर्यप्रकाशाचा त्रास टाळा)
उन्हाच्या तीव्र किरणांमुळे त्वचेवर परिणाम होतो, तसेच उष्माघाताचा धोका वाढतो. यासाठी काही उपाय करा:
✅ सकाळी ११ ते दुपारी ४ वाजेपर्यंत बाहेर जाणे टाळा.
✅ बाहेर पडताना टोपी, गॉगल, स्कार्फ किंवा छत्री वापरा.
✅ अंगभर झाकणारी, हलक्या रंगांची, सुती कपड्यांची निवड करा.
✅ सूर्याच्या किरणांपासून संरक्षणासाठी सनस्क्रीन लोशन (SPF 30 किंवा त्याहून अधिक) वापरा.
✅ गरम ठिकाणी उभे राहणे टाळा आणि शक्य असल्यास सावलीतच थांबा.
४. शरीर थंड ठेवण्यासाठी उपाय
गरमीच्या दिवसात शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी काही सोपे उपाय:
💦 दिवसातून दोनदा आंघोळ करा, शक्य असल्यास कोमट पाणी वापरा.
🧴 त्वचेवर गुलाबपाणी किंवा अॅलोवेरा जेल लावा, यामुळे त्वचेला थंडावा मिळतो.
🚫 जास्त वेळ AC मध्ये राहणे टाळा, कारण यामुळे शरीराचे तापमान अचानक बदलते.
🥤 दिवसभरात थोड्या-थोड्या वेळाने गारसर पाणी प्यावे.
५. उष्माघात आणि त्यावरील उपाय
उन्हाळ्यात उष्माघात होण्याची शक्यता जास्त असते. उष्माघाताच्या खालील लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका:
🔴 लक्षणे:
- जास्त घाम येणे किंवा अचानक घाम बंद होणे.
- त्वचा कोरडी, गरम किंवा लालसर होणे.
- डोकेदुखी, मळमळ, चक्कर येणे.
- हृदयाचे ठोके वेगाने धावणे किंवा श्वासोच्छवासाचा वेग वाढणे.
🩺 उपाय:
✅ उष्माघाताची लक्षणे दिसल्यास व्यक्तीला सावलीत किंवा थंड ठिकाणी ठेवा.
✅ त्याला थंड पाणी प्यायला द्या, ओले कपडे अंगावर ठेवा.
✅ त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
६. लहान मुले, वयोवृद्ध आणि गर्भवती महिलांची काळजी
लहान मुले आणि वृद्ध व्यक्तींना उन्हाचा जास्त त्रास होतो, त्यामुळे त्यांच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष द्या.
गर्भवती महिलांनी जास्त वेळ उन्हात राहणे टाळावे आणि पुरेसा पाण्याचा व हलका आहार घ्यावा.
७. उन्हाळ्यात झोप आणि आराम यांचे महत्त्व
रात्री पुरेशी झोप घेणे गरजेचे आहे. शरीराला आराम मिळाल्यास उष्णतेचा त्रास कमी होतो.
शक्य असल्यास दिवसा १५-२० मिनिटांची झोप घ्या, त्यामुळे शरीराला ऊर्जा मिळेल.
उन्हाळ्यात आरोग्य टिकवण्यासाठी पुरेसे पाणी प्या, योग्य आहार घ्या, हलके कपडे परिधान करा आणि सूर्यप्रकाशापासून बचाव करा. गरमीमुळे होणाऱ्या समस्यांपासून सुरक्षित राहण्यासाठी वरील सर्व खबरदारी घ्या आणि निरोगी उन्हाळा अनुभवावा!
शरीराचे तापमान वाढलेले, बेशुद्ध, गोंधळलेले आदि व्यक्ती आपल्या नजरेस आल्यास 108/102 या क्रमांकावर संपर्क साधावा.
