Last Updated on 08 Feb 2026 5:03 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
आयसीएमआरकडून विकसित लसीच्या मानवी चाचण्यांना सुरुवात
नवी दिल्ली ।
महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि गोवा यांसह संपूर्ण पश्चिम घाट पट्ट्यात दरवर्षी दहशतीचे वातावरण निर्माण करणाऱ्या ‘कॅसानूर फॉरेस्ट डिसीज’ (KFD) अर्थात ‘मंकी फिव्हर’वर भारतीय संशोधकांनी एक ऐतिहासिक पाऊल उचलले आहे. भारतीय आयुर्विज्ञान संशोधन परिषदेने (ICMR) या गंभीर आजारावर पूर्णतः स्वदेशी बनावटीची, सुधारित आणि अधिक प्रभावी लस विकसित केली असून, या लसीच्या मानवी वैद्यकीय चाचणीच्या (Phase 1 Clinical Trial) पहिल्या टप्प्याला आता अधिकृतपणे सुरुवात झाली आहे. या संशोधनामुळे विशेषतः महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांतील दुर्गम भागात राहणाऱ्या नागरिकांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
काय आहे मंकी फिव्हर आणि त्याचा धोका?
कॅसानूर फॉरेस्ट डिसीज हा प्रामुख्याने ‘टिक-बॉर्न’ म्हणजेच गोचीडजन्य विषाणूमुळे होणारा आजार आहे. 1957 मध्ये कर्नाटकच्या कॅसानूर जंगलात या विषाणूचा पहिला रुग्ण सापडला होता, म्हणून याला ‘KFD’ असे नाव पडले. हा विषाणू प्रामुख्याने ‘हेमाफिसालिस स्पिनिगेरा’ (Hard Ticks) या प्रकारच्या गोचिडांमार्फत पसरतो. हे गोचीड बाधित माकडे आणि उंदरांना चावल्यानंतर जेव्हा मानवाला चावतात, तेव्हा या विषाणूचा संसर्ग होतो. माकडांच्या मृत्यूशी या आजाराचा थेट संबंध असल्याने याला स्थानिक भाषेत ‘मंकी फिव्हर’ किंवा ‘मंकी डिसीज’ म्हटले जाते. या आजारात अचानक तीव्र ताप येणे, उलट्या, जुलाब आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये शरीरातून रक्तस्राव होणे अशी लक्षणे दिसतात. धक्कादायक बाब म्हणजे, बाधित रुग्णांपैकी 5 ते 10 टक्के रुग्णांचा यात मृत्यू होतो आणि यावर अद्याप कोणताही ठोस औषधी उपचार उपलब्ध नाही.
महाराष्ट्रातील पश्चिम घाटासाठी ‘कवच’
महाराष्ट्रातील सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये काम करणारे वन कर्मचारी, शेतकरी आणि लाकूडतोडे यांना या आजाराचा सर्वाधिक धोका असतो. उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला, म्हणजेच जानेवारी ते एप्रिल या काळात या आजाराचा प्रादुर्भाव शिखरावर असतो. या पार्श्वभूमीवर, आयसीएमआरच्या अखत्यारीतील राष्ट्रीय विषाणू विज्ञान संस्था (NIV) आणि भारतीय रोगप्रतिकारशास्त्र संस्था यांनी संयुक्तपणे ही ‘अॅडज्युव्हांटेड इनएक्टिव्हेटेड’ लस विकसित केली आहे. ही लस शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती अधिक सक्षमपणे जागृत करण्यास मदत करते. ही दोन मात्रांची (Two-Dose) लस असून, २८ दिवसांच्या अंतराने तिचे दोन डोस दिले जातील.
चाचणीचा टप्पा आणि पुढील प्रक्रिया
केंद्रीय औषध मानके नियंत्रण संस्थेच्या (CDSCO) कठोर निकषांनुसार, या लसीची प्राण्यांवरील चाचणी आणि टॉक्सिसिटी अभ्यास यशस्वीरीत्या पूर्ण झाला आहे. आता मानवी चाचणीच्या पहिल्या टप्प्यात या लसीची सुरक्षितता आणि मानवी शरीरातील कार्यक्षमता तपासली जाणार आहे. सध्या अस्तित्वात असलेल्या लसींच्या तुलनेत ही नवी सुधारित लस अधिक दीर्घकाळ संरक्षण देणारी ठरेल, असा विश्वास संशोधकांनी व्यक्त केला आहे. हा टप्पा यशस्वी झाल्यानंतर मोठ्या स्तरावर चाचण्या घेऊन ही लस सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेत समाविष्ट केली जाईल. ‘आत्मनिर्भर भारत’ मोहिमेतंर्गत विकसित झालेली ही लस पश्चिम घाटातील राज्यांसाठी आरोग्य क्षेत्रातील एक मोठे वरदान ठरणार आहे.
