Last Updated on 06 Feb 2022 11:19 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
‘भारतरत्न’ ते ‘डॉटर ऑफ द नेशन’ अशा अनेक पुरस्कारांनी दीदी सन्मानित
मुंबई |
भारतीय चित्रपट सृष्टीतील युगप्रवर्तक आणि सर्वश्रेष्ठ पार्श्वगायिका असा लौकिक मिळवलेल्या लता मंगेशकर यांना वडील दीनानाथ मंगेशकर यांच्या कलेचा वारसा लाभला होता. बालवयातच त्यांनी संगीत नाटकात भूमिका केल्या.
मास्टर दीनानाथ मंगेशकर यांच्याप्रमाणेच ‘भेंडीबाजारवाले’ खाँसाहेब अमानअली आणि देवासच्या रजबअली घराण्याचे अमानतखाँ हे लता मंगेशकर यांचे शास्त्रीय संगीतातील प्रमुख गुरू होत. लता मंगेशकर वयाच्या अवघ्या 13 व्या वर्षी ‘किती हसाल’ या मराठी चित्रपटासाठी पार्श्वगायन केले होते, तर ‘पहिली मंगळागौर’ (1942) या चित्रपटामध्ये त्यांनी अभिनयही केला होता. 1946 साली वसंत जोगळेकर यांच्या संगीत दिग्दर्शनात त्यांनी आप की सेवा में या पहिल्या हिंदी चित्रपटासाठी गीत गायले. लता मंगेशकर यांनी 22 भाषांमधील, 1800 पेक्षाही अधिक चित्रपटांमधून 25 ते 30 हजार गाणी गायली आहेत. सर्व प्रकारच्या जागतिक विक्रमांची नोंद करणाऱ्या गिनीज् बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स मध्ये ’जगातील सर्वांत जास्त गाणी ध्वनिमुद्रित करणारी गायिका’ असान त्यांचा गौरवास्पद उल्लेख आहे.
सरकारने लता मंगेशकर यांना 1987 मध्ये दादासाहेब फाळके पुरस्काराने गौरवले, तर 2001 साली त्यांना देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मान भारतरत्न प्रदान करण्यात आला. लता मंगेशकर यांना तीन वेळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. तसेच त्यांना ‘लिजन ऑफ ऑनर’ हा फ्रान्सचा पुरस्कारही प्राप्त आहे. सर्वोत्कृष्ठ गायिका म्हणून लता मंगेशकर यांना चार फिल्मफेर, फिल्मफेअर जीवनगौरव पुरस्कार प्राप्त आहे. 1984 मध्ये मध्य प्रदेश सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ पुरस्कार जाहीर केला, तर महाराष्ट्र शासनाने 1992 मध्ये संगीत क्षेत्रातील प्रतिभावानांना लता मंगेशकर पुरस्काराने जाहीर करण्याचा निर्णय घेतला.
सन्मान आणि पुरस्कार :
लतादिदींना भारतातील दिग्गज पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले. लतादिदींना यांना मिळालेले प्रमुख सन्मान आणि पुरस्कार खालीलप्रमाणे आहेत.
भारत सरकारचा पुरस्कार
- 1969 – पद्मभूषण
- 1989 – दादासाहेब फाळके पुरस्कार
- 1999 – पद्मविभूषण
- 2001 – भारतरत्न
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
- 1972 – परी चित्रपटातील गाण्यांसाठी सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायकासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
- 1974 – कोरा कागज चित्रपटातील गाण्यांसाठी सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायकासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
- 1990 – लेकिन चित्रपटातील गाण्यांसाठी सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायकासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
फिल्मफेअर पुरस्कार :
- 1959 – “आजा रे परदेशी” (मधुमती)
- 1963 – “काहे दीप जले कही दिल” (वीस वर्षांनी)
- 1966 – “तुम्ही माझे मंदिर आहात, तुम्ही माझी पूजा करता” (खानदान)
- 1970 – “तुम्ही माझ्यापेक्षा चांगले दिसता” (जगण्याचा मार्ग)
- 1993 – फिल्मफेअर जीवनगौरव पुरस्कार
- 1994 – “दीदी तेरा देवर दिवाना” (हम आपके हैं कौन) साठी विशेष पुरस्कार
- 2004 – फिल्मफेअर स्पेशल अवॉर्ड: 50 वर्षे पूर्ण करणाऱ्या फिल्मफेअर पुरस्कारांच्या निमित्ताने एक गोल्डन ट्रॉफी देण्यात आली.
महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार
- 1966 – सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक
- 1966 – सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शक (नाव ‘आनंदघन’)
- 1977 – जैत रे जैत साठी सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक
- 1997 – महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार
- 2001 – महाराष्ट्र रत्न
बंगाल चित्रपट पत्रकार संघ पुरस्कार
- या चित्रपटांसाठी सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायक
- 1964 – ती कोण होती
- 1967 – मिलान
- 1968 – किंग आणि रंक
- 1969 – सरस्वतीचंद्र
- 1970 – दोन मार्ग
- 1971 – तेरे मेरे सपने
- 1972 – पाकीझा
- 1973 – बॉन पलाशीर पदबली (बंगाली चित्रपट)
- 1973 – अभिमान
- 1975 – कोरा कागद
- 1981 – एकमेकांसाठी
- 1983 – लताजींचे पोर्ट्रेट
- 1985 – राम तेरी गंगा मैली
- 1987 – अमरसंगी (बंगाली चित्रपट)
- 1991 – पण
इतर
1974 – सर्वाधिक गाणी गायल्याबद्दल गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये नोंद
1980 – दक्षिण अमेरिकेतील सुरीनाम प्रजासत्ताकचे मानद नागरिकत्व
1985 – टोरंटो, ओंटारियो, कॅनडा येथे त्यांच्या आगमनाच्या सन्मानार्थ 9 जून हा ‘आशिया दिन’ म्हणून घोषित करण्यात आला
1987 – ह्यूस्टन, टेक्सास येथे युनायटेड स्टेट्सचे मानद नागरिकत्व
1990 – श्री राजा-लक्ष्मी फाउंडेशन, चेन्नई तर्फे राजा-लक्ष्मी पुरस्कार
1996 – राजीव गांधी राष्ट्रीय सद्भावना पुरस्कार
1996 – स्टार स्क्रीन जीवनगौरव पुरस्कार
1997 – राजीव गांधी पुरस्कार
१९९८ – साउथ इंडियन एज्युकेशनल सोसायटीचा जीवनगौरव पुरस्कार
1999 – NTR राष्ट्रीय पुरस्कार
2000 – आयफा जीवनगौरव पुरस्कार
2000 – चतुरंग प्रतिष्ठानतर्फे जीवन गौरव पुरस्कार
2001 – नूरजहान पुरस्कार (प्रथम प्राप्तकर्ता)
2002 – वर्षाचा ‘स्वररत्न’ सह्याद्री नवरत्न पुरस्कार.
2002 – हकीम खान सूर पुरस्कार (महाराणा मेवाड फाऊंडेशनतर्फे राष्ट्रीय एकात्मतेसाठी)
2002 – आशा भोसले पुरस्कार (प्रथम प्राप्तकर्ता)
2007 – फॉरएव्हर इंडियन अवॉर्ड
2010 – ‘नाइट ऑफ द लीजन ऑफ ऑनर’ (फ्रेंच सर्वोच्च नागरी पुरस्कार)
2010 – ‘प्राइड ऑफ इंडिया – कला सरस्वती’ संगीत पुरस्कार
2010 – GIMA चा जीवनगौरव पुरस्कार
2011 – पुणे महानगरपालिकेतर्फे स्वरभास्कर पुरस्कार (प्रथम प्राप्तकर्ता)
2011 – श्री चंद्रशेखरेंद्र सरस्वती राष्ट्रीय प्रतिष्ठित पुरस्कार.
2020 – TRA च्या मोस्ट डिझायर्ड पर्सनॅलिटी लिस्ट 2020 मध्ये भारतामधील (23 व्या क्रमांकावरील) एकमेव गायक
(याशिवाय इतर अनेक पुरस्कार)
जगभरातील विविध 8 विद्यापीठांच्याकडून त्यांना ‘डॉक्टर ऑफ लेटर्स’ पदवी मिळाली आहे.
डॉटर ऑफ द नेशन पुरस्कार
नरेंद्र मोदी सरकारने दिग्गज पार्श्वगायिकेला 28 सप्टेंबर रोजी 90 वर्षांची झाल्यावर ‘डॉटर ऑफ द नेशन’ या उपाधीने सन्मानित केले. भारतीय चित्रपट संगीतातील सात दशकांतील योगदानाबद्दल तिला आदरांजली म्हणून ही पदवी प्रदान करण्यात आली.
हे वाचा…!
