Last Updated on 18 Jan 2026 7:24 AM by Sanjay Patil/Adhorekhit
मानवी मन आणि मेंदूची क्षमता या गोष्टींचं गूढ अजूनही पूर्णपणे उकलेलं नाही. प्रत्येक माणसामध्ये खास गुणवैशिष्ट्यं असतात. अर्थात प्रत्येकाला याची जाणीव असतेच असं नाही. काही व्यक्ती कोणत्याही यंत्राच्या वापराविना आपले विचार दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचवतात किंवा त्यांचे विचार जाणून घेतात. काही व्यक्तींना भविष्यातल्या एखाद्या घटनेची जाणीव होते. या क्षमतेला टेलिपॅथी असं म्हणतात.
विज्ञानाने जग जवळ आणले असले तरी, मानवी मेंदूतील ‘अदृश्य’ लहरींच्या ताकदीसमोर आजही मोठी यंत्रणा थिटी पडते. आपण कोणाची तरी आठवण काढणे आणि त्याच क्षणी त्या व्यक्तीचा संपर्क होणे, याला केवळ ‘योगायोग’ समजून दुर्लक्षित केले जाते. मात्र, यामागे ‘टेलिपॅथी’ (Telepathy) सारखे शास्त्र असून, मानवी मन कोणत्याही उपकरणाशिवाय संवाद साधण्यास सक्षम असल्याचा दावा केला जातो.
मनातून मनात विचार पोहोचणे, कोणतेही साधन न वापरता दोन व्यक्तींमध्ये थेट संवाद होणे, या संकल्पनेला टेलिपॅथी असे म्हटले जाते. मात्र आधुनिक विज्ञान आणि मानसशास्त्राच्या दृष्टीने टेलिपॅथी हा प्रकार अद्याप सिद्ध झालेला नाही, असे तज्ज्ञ स्पष्ट करतात.
टेलिपॅथी ही संकल्पना प्रामुख्याने परामानसशास्त्र (Parapsychology) या अभ्यासक्षेत्राशी संबंधित आहे. या अंतर्गत अनेक संशोधन प्रयोग करण्यात आले असले तरी, कोणत्याही प्रयोगातून टेलिपॅथी अस्तित्वात असल्याचे ठोस आणि पुनरावृत्तीक्षम पुरावे मिळालेले नाहीत.
न्यूरोसायन्समधील तज्ज्ञांच्या मते, मानवी मेंदू सतत माहितीचे विश्लेषण करत असतो. जवळच्या व्यक्तींच्या सवयी, वर्तन आणि वेळेचे अंदाज मेंदू अवचेतनपणे घेतो. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा विचार करत असताना त्याच व्यक्तीचा फोन येणे किंवा तिच्याबाबतची भावना अचानक जाणवणे, हे योगायोग किंवा मानसिक प्रक्रिया असू शकते.
मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, भावनिक जवळीक, अवचेतन मनाची भूमिका आणि संयोग (Coincidence) या कारणांमुळे टेलिपॅथीसारखे अनुभव निर्माण होतात. मात्र याला वैज्ञानिक मान्यता देण्यासाठी प्रयोगशाळेतील ठोस पुरावे आवश्यक असतात, जे अद्याप उपलब्ध नाहीत.
दरम्यान, अध्यात्मिक आणि योगसाधनेच्या ग्रंथांमध्ये टेलिपॅथी अनुभवांचा उल्लेख आढळतो. मात्र विज्ञान या अनुभवांना व्यक्तिनिष्ठ मानते आणि त्यांना सार्वत्रिक सत्य मानण्यास नकार देते.
आजच्या घडीला टेलिपॅथी ही संकल्पना वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध नसून, ती मानवी मेंदूच्या कार्यक्षमतेशी आणि मानसशास्त्रीय प्रक्रियांशी संबंधित आहे.
Q&A | टेलिपॅथी : प्रश्न–उत्तरे
❓ टेलिपॅथी म्हणजे नेमकं काय?
➡️ कोणतेही शारीरिक साधन न वापरता एका व्यक्तीचे विचार किंवा भावना दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचणे, या संकल्पनेला टेलिपॅथी म्हणतात.
❓ टेलिपॅथी विज्ञानाने सिद्ध केली आहे का?
➡️ नाही. आजपर्यंत कोणत्याही वैज्ञानिक प्रयोगातून टेलिपॅथी अस्तित्वात असल्याचे ठोस पुरावे मिळालेले नाहीत.
❓ लोकांना टेलिपॅथीचा अनुभव येतो, ते कसे?
➡️ भावनिक जवळीक, अवचेतन मनाची प्रक्रिया, सवयींचे अंदाज आणि योगायोग (Coincidence) यामुळे असे अनुभव येऊ शकतात.
❓ टेलिपॅथीचा अभ्यास कुठल्या शाखेत केला जातो?
➡️ परामानसशास्त्र (Parapsychology) या शाखेत टेलिपॅथीसारख्या संकल्पनांचा अभ्यास केला जातो.
❓ मेंदू विज्ञान टेलिपॅथीबाबत काय सांगते?
➡️ न्यूरोसायन्सनुसार मानवी मेंदू निरीक्षण, अनुभव आणि स्मृतींच्या आधारे अंदाज बांधतो. त्यामुळे काही अनुभव ‘मनातून मनात संवाद’ वाटू शकतात.
❓ टेलिपॅथी शक्य आहे का, भविष्यात?
➡️ सध्याच्या विज्ञानानुसार नाही. मात्र मेंदू-संवाद (Brain-to-Brain Communication) तंत्रज्ञानावर संशोधन सुरू आहे, जे यंत्रांच्या साहाय्याने शक्य होऊ शकते.
