Last Updated on 01 Nov 2024 7:18 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
नवी दिल्ली । ‘नमो ड्रोन दीदी’ या योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी केंद्रसरकारने मार्गदर्शक तत्वं जारी केली आहेत. मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, केंद्र सरकारच्या पातळीवर कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग तसंच ग्रामविकास आणि खतं विभागाच्या सचिवांच्या समिती या योजनेची अंमलबजावणी केली जाणार आहे.
या योजनेअंतर्गत महिला बचत गटांना ड्रोन खरेदी करण्याकरता, ड्रोन आणि त्यासाठी आवश्यक साधनांच्या किंमतीच्या 80 टक्के रक्कमेचं सहाय्य दिलं जाणार आहे, मात्र याची मर्यादा जास्तीत जास्त आठ लाख रुपयां पर्यंत असणार आहे. यासोबतच महिला बचत गटातील एका सदस्याची 15 दिवसांच्या प्रशिक्षणासाठी निवड केली जाईल आणि त्यांना ड्रोन पायलट म्हणून तसचं पोषक आणि कीटकनाशक फवारण्यासंबंधीचं अतिरिक्त प्रशिक्षण दिलं जाईल
मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये काय आहे विशेष
कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग, ग्रामीण विकास विभाग, खते विभाग, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या सचिवांचा समावेश असलेल्या अधिकारप्राप्त समितीच्या निर्देशानुसार ही योजना केंद्रीय स्तरावर चालवली जाईल.
ग्रामीण विकास विभागाच्या अतिरिक्त सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील अंमलबजावणी आणि संनियंत्रण समिती या योजनेचे प्रभावी नियोजन, अंमलबजावणी आणि देखरेख करेल आणि योजनेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित सर्व तांत्रिक बाबींवर संपूर्ण सल्ला आणि मार्गदर्शन करेल. यामध्ये सर्व संबंधितांचे प्रतिनिधित्व केले जाईल.
या योजनेंतर्गत, ड्रोन आणि ॲक्सेसरीजच्या किंमतीच्या 80 टक्के आणि अनुषंगिक शुल्क, कमाल 8 लाख रुपयांपर्यंत, महिला बचत गटांना ड्रोन खरेदीसाठी पॅकेज म्हणून केंद्रीय आर्थिक सहाय्य म्हणून प्रदान केले जाईल.
स्वयं-मदत गट आणि क्लस्टर स्तरावरील स्वयं-मदत गट फेडरेशन्स नॅशनल ऍग्रीकल्चरल इन्फ्रास्ट्रक्चर फायनान्स फॅसिलिटी (AIF) अंतर्गत एक निश्चित रक्कम (CLF) वजा एकूण खरेदी खर्चासाठी कर्ज घेऊ शकतात.
सीएलएफ/एसएचजी ला AIF कर्जावर 3 टक्के दराने व्याज सवलत दिली जाईल. CLFs/SHGs यांना ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या इतर स्रोत/कार्यक्रम/योजनांमधून कर्ज मिळवण्याचा पर्यायही असेल.
या योजनेंतर्गत केवळ ड्रोनच नव्हे तर ड्रोनचा पुरवठा पॅकेजच्या स्वरूपात केला जाणार आहे. पॅकेजमध्ये द्रव खते आणि कीटकनाशके फवारण्यासाठी फवारणी यंत्रणा असलेले मूलभूत ड्रोन, ड्रोनसाठी कॅरींग केस, मानक बॅटरी सेट, डाऊनवर्ड फोकस कॅमेरा, ड्युअल चॅनल फास्ट बॅटरी चार्जर, बॅटरी चार्जर हब, ॲनिमोमीटर, पीएच मीटर आणि सर्व वस्तूंचा समावेश आहे एक वर्षासाठी ऑनसाइट वॉरंटी.
आणखी काय विशेष?
पॅकेजमध्ये चार स्पेअर बॅटरी सेट, एक स्पेअर प्रोपेलर सेट (प्रत्येक सेटमध्ये सहा प्रोपेलर असतात), नोजल सेट, ड्युअल चॅनल फास्ट बॅटरी चार्जर, बॅटरी चार्जर हब, ड्रोन पायलट आणि ड्रोन असिस्टंटसाठी 15 दिवसांचे प्रशिक्षण, एक वर्षाचा सर्वसमावेशक विमा, दोन- वार्षिक देखभाल करार आणि लागू जीएसटी देखील समाविष्ट आहे. बॅटरीचा अतिरिक्त संच ड्रोनचे सतत उड्डाण सुनिश्चित करेल, हे ड्रोन एका दिवसात 20 एकर अंतर सहजपणे पार करू शकते.
15 दिवसांच्या प्रशिक्षणासाठी महिला बचत गटांच्या सदस्यांपैकी एकाची निवड केली जाईल. अनिवार्य ड्रोन पायलट प्रशिक्षण आणि पोषक आणि कीटकनाशकांच्या वापराची कृषी उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी अतिरिक्त प्रशिक्षण समाविष्ट आहे. इलेक्ट्रिकल वस्तूंची दुरुस्ती, फिटिंग आणि यांत्रिक कामांमध्ये स्वारस्य असलेल्या बचत गटातील इतर सदस्यांना ड्रोन सहाय्यक म्हणून प्रशिक्षण दिले जाईल. ड्रोन उत्पादक हे प्रशिक्षण पॅकेजच्या रूपात ड्रोनच्या पुरवठ्यासोबतच ऑपरेशनल मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये नमूद केलेल्या प्रशिक्षण कार्यक्रमानुसार प्रदान करतील.
राज्यांसाठी जबाबदार असलेल्या प्रमुख खत कंपन्या (LFCs) राज्य स्तरावर योजना लागू करतील आणि राज्य विभाग, ड्रोन उत्पादक, बचत गट/स्वयंसहाय्यता गटांच्या क्लस्टर स्तरावरील संघटना आणि शेतकरी आणि लाभार्थी यांच्याशी आवश्यक समन्वय स्थापित करतील. ड्रोनची खरेदी LFC द्वारे निष्पक्ष आणि पारदर्शक प्रक्रियेद्वारे केली जाईल आणि ड्रोनची मालकी बचत गटांच्या किंवा बचत गटांच्या CLF कडे राहील.
कृषी सेवा पुरवण्यासाठी ड्रोनची मागणी असलेले क्षेत्र/क्लस्टर आणि SHG गट यांच्या योग्य निवडीवर योजनेचे यश अवलंबून आहे. शेतीमध्ये ड्रोनचा वापर अद्याप अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यावर आहे, त्यामुळे राज्ये या उपक्रमांवर बारकाईने लक्ष ठेवतील आणि महिला बचत गटांना मदत करतील तसेच त्यांना एका वर्षात किमान 2000 ते 2500 एकर क्षेत्र व्यापून व्यवसाय सुरू करण्यास मदत करतील मदत राज्याचे कृषी विभाग आणि DAY-NRLM च्या राज्य मिशन संचालकांमध्ये मजबूत समन्वय असेल आणि ते राज्यस्तरीय समितीच्या मदतीने तळागाळात यशस्वी अंमलबजावणीसाठी योजना चालवतील.
आयटी आधारित व्यवस्थापन माहिती प्रणाली (MIS) म्हणजेच ड्रोन पोर्टलद्वारे योजनेचे प्रभावी निरीक्षण केले जाईल जे सेवा वितरण आणि देखरेख, निधी प्रवाह आणि निधीचे वितरण यासाठी एंड-टू-एंड सॉफ्टवेअर म्हणून काम करेल. पोर्टल प्रत्येक ड्रोनच्या ऑपरेशनचा मागोवा घेईल आणि ड्रोनच्या वापराबद्दल थेट माहिती देईल.
असा विश्वास आहे की या योजनेतील उपक्रमांमुळे बचत गटांना शाश्वत व्यवसाय आणि उपजीविका मिळेल आणि ते स्वतःसाठी अतिरिक्त उत्पन्न मिळवू शकतील. शेतक-यांच्या फायद्यासाठी उत्तम कार्यक्षमता, वाढीव पीक उत्पादन आणि कमी ऑपरेटिंग खर्च यासाठी या योजनेमुळे कृषी क्षेत्रात प्रगत तंत्रज्ञानाचा समावेश करण्यात मदत होईल.
