Last Updated on 29 Mar 2025 5:01 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
सांगली | जिल्ह्यासह संपूर्ण महाराष्ट्रात एक नवी समस्या उभी ठाकली आहे. सालगडी मिळत नाहीत! मजूर टंचाईमुळे शेतकरी मोठ्या संकटात सापडला आहे. पूर्वी संपूर्ण वर्षभर शेतीकामांसाठी एकच मजूर (सालगडी) ठरवला जात असे. मात्र, आता परिस्थिती बदलली आहे. गावाकडील तरुण शहरांकडे वळल्याने शेतीकामांसाठी हात मिळेनासे झाले आहेत.
बळीराजा आपल्या शेतात ऐन हंगामात राबायला तयार असतो, पण मजूर नाहीत म्हणून अनेक महत्त्वाची शेतीकामे खोळंबली आहेत. नांगरणी, मशागत, पेरणी, खते टाकणे, तणनाशक फवारणी, काढणी, गव्हाण भरणे यांसारखी कामे मजुरांशिवाय शक्य नाहीत. पूर्वी एकदा सालगडी ठरला की तो कुटुंबासह शेतकऱ्याच्या शेतीत काम करत असे. पण आता मजूर मिळत नाहीत आणि दिवसंदिवस मजुरीचे दर वाढत चालले आहेत.
तरुणांचे शहराकडे स्थलांतर
गावातील अनेक तरुण शेतीकामांपेक्षा शहरातील नोकऱ्यांना प्राधान्य देऊ लागले आहेत. ठेकेदारी पद्धतीत मजुरी जास्त मिळते, कामाचा दर्जा वेगळा असतो आणि सतत उन्हात-वादळात राबावे लागत नाही. त्यामुळे पारंपरिक पद्धतीने सालगडी म्हणून शेतीत वर्षभर काम करण्याची प्रवृत्ती लोप पावत चालली आहे.
तंत्रज्ञान वाढले, पण मजूर आवश्यकच!
यंत्रसामग्रीच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक कामे सुलभ झाली असली तरी काही कामांसाठी अजूनही मनुष्यबळाची गरज आहे. विशेषतः उसाची तोडणी, भात लावणी, टोमॅटो व काकडी तोडणी यांसारखी कामे यंत्राने करता येत नाहीत. त्यामुळे वर्षानुवर्षे चालत आलेली सालगडी संस्कृती आता मोडीत निघत आहे.
यावर उपाय काय?
गावोगावी शेती कामगार संघटनांची निर्मिती होणे गरजेचे आहे.
मनरेगा किंवा सरकारी योजनांमध्ये शेतीकामांसाठी विशेष तरतूद करण्याची गरज आहे.
यांत्रिक शेतीसाठी अनुदान वाढवणे हाच दीर्घकालीन उपाय ठरेल.
शेतकरी व मजूर यांच्यातील तणाव कमी करण्यासाठी मध्यस्थ संस्था उभाराव्यात.
सरकारकडून लक्ष देण्याची गरज
सालगडींची कमतरता ही स्थानिक पातळीवरची समस्या नसून संपूर्ण कृषी क्षेत्रावर परिणाम करणारी बाब आहे. या समस्येवर वेळीच उपाय न केल्यास उत्पादनावर परिणाम होईल आणि महागाई आणखी वाढेल. शेती हा देशाचा कणा आहे, आणि हा कणा मजबूत ठेवण्यासाठी मजुरांची गरज आहे.
