Last Updated on 19 Aug 2023 7:09 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
Chandrayaan 3 vs Luna 25 : भारताचे चांद्रयान-3 आणि रशियाचे लुना-25 चंद्राच्या कक्षेत दाखल झाले आहेत.शुक्रवारी,चांद्रयान-3 चे लँडर मॉड्यूल डिबूस्ट करण्याची पहिली प्रक्रिया यशस्वी झाली आणि आता ते चंद्रापासून केवळ 113 किमी अंतरावर पोहोचले आहे.त्याच वेळी,रशियन मिशन 21 ऑगस्ट रोजी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर सॉफ्ट लँडिंग करेल.यानंतर दोन दिवसांनी म्हणजे 23 ऑगस्टला भारतीय मिशन दक्षिण ध्रुवावरच चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरणार आहे.
भारत आणि रशिया या दोन्ही देशांच्या मिशनवर जगाच्या नजरा खिळल्या आहेत.जर दोन्ही मोहिमा त्यांच्या उद्दिष्टांमध्ये यशस्वी झाल्या,तर रशिया आणि भारत हे चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर मऊ जमीन असणारे अनुक्रमे पहिले आणि दुसरे देश असतील.दरम्यान,आपल्याला हे जाणून घेणे आवश्यक आहे की भारताचे चांद्रयान-3 मिशन काय आहे? रशियाचे लुना -25 काय आहे? दोन्ही मोहिमा चंद्राच्या पृष्ठभागावर कुठे आणि कधी उतरतील? हे कोण ठरवते? चला समजून घेऊया…
जाणून घ्या चांद्रयान-३
चांद्रयान-3 मिशन चांद्रयान-2 चा पुढचा टप्पा आहे,जो चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरेल आणि चाचण्या घेईल.यात प्रोपल्शन मॉड्यूल,लँडर आणि रोव्हर असतात.चांद्रयान-३ चा फोकस चंद्राच्या पृष्ठभागावर सुरक्षित लँडिंगवर आहे.अभियानाच्या यशस्वितेसाठी नवीन उपकरणे तयार करण्यात आली आहेत. अल्गोरिदम सुधारले आहेत.चांद्रयान-2 मोहीम ज्या कारणांमुळे चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरू शकली नाही त्या कारणांवर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
चांद्रयान-3 ने 14 जुलै रोजी दुपारी 2:35 वाजता श्रीहरिकोटा केंद्रातून उड्डाण केले आणि जर सर्व काही योजनेनुसार झाले तर ते 23 ऑगस्ट रोजी चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरेल.ही मोहीम चंद्राच्या त्या भागाकडे पाठवली जात आहे,ज्याला चंद्राची गडद बाजू म्हणतात.कारण हा भाग पृथ्वीच्या समोर येत नाही.
आधी जाणून घ्या लुना-25
रशियन स्पेस एजन्सी रस्कासमझने 10 ऑगस्ट रोजी लुना-25 अंतराळयान प्रक्षेपित केले.हे मॉस्कोच्या पूर्वेला अंदाजे 3 हजार 450 मैल (5 हजार 550 किमी) अंतरावर असलेल्या वोस्टोचनी कॉस्मोड्रोममधून प्रक्षेपित करण्यात आले.लुना-25 हे 313 टन वजनाच्या Soyuz 2.1B रॉकेटमध्ये पाठवण्यात आले आहे.त्याला लुना-ग्लोब मिशन असे नाव देण्यात आले आहे.किटची लांबी सुमारे 46.3 मीटर आहे आणि त्याचा व्यास 10.3 मीटर आहे.
21 ऑगस्ट रोजी ते चंद्राच्या पृष्ठभागावर पोहोचेल अशी अपेक्षा आहे.रशियाने याआधी 1976 मध्ये लुना-24 चंद्रावर उतरवले होते.जगात आतापर्यंत झालेल्या सर्व चंद्र मोहिमा चंद्राच्या विषुववृत्तापर्यंत पोहोचल्या आहेत.लूना-25 यशस्वी झाल्यास,चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर देश उतरण्याची ही पहिलीच वेळ असेल.
…तर दोन मोहिमा चंद्राच्या पृष्ठभागावर कसे उतरणार होत्या ?
10 ऑगस्ट रोजी प्रक्षेपित केलेले लुना-25 हे शक्तिशाली रॉकेट अवघ्या सहा दिवसांत चंद्राच्या कक्षेत पोहोचले. चांद्रयान-3 ला 14 जुलै रोजी प्रक्षेपित झाल्यानंतर 23 दिवस लागले.वास्तविक, बूस्टर किंवा म्हणा शक्तिशाली रॉकेट पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणातून बाहेर पडण्यासाठी वाहनासह उडतात.जर तुम्हाला थेट चंद्रावर जायचे असेल तर तुम्हाला एका मोठ्या आणि अधिक शक्तिशाली रॉकेटची आवश्यकता असेल.त्यासाठी अधिक इंधनही लागते,त्याचा थेट परिणाम प्रकल्पाच्या बजेटवर होतो.म्हणजेच चंद्राचे अंतर पृथ्वीपासून थेट ठरवले तर जास्त खर्च करावा लागेल.नासा देखील तेच करते परंतु इस्रोची चंद्र मोहीम स्वस्त आहे.कारण त्याने चंद्रयान थेट चंद्रावर पाठवले नाही.
सध्या दोन्ही मोहिमा चंद्राच्या कक्षेत आहेत आणि लँडिंगसाठी काउंटडाउन सुरू होणार आहे.अशा स्थितीत लोकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतात की उतरण्याची तारीख कोणत्या घटकांवरून ठरवली जाते? वास्तविक, 23 ऑगस्ट ही तारीख आहे ज्या दिवशी चंद्रावर दिवस सुरू होतो.एक चंद्राचा दिवस पृथ्वीवरील 14 दिवसांच्या बरोबरीचा असतो,जेव्हा सूर्यप्रकाश सतत उपलब्ध असतो.चांद्रयान-३ च्या उपकरणांचे आयुष्य फक्त एका चंद्र दिवसाचे आहे. कारण ते सौरऊर्जेवर चालणारे उपकरण आहेत आणि त्यांना कार्यरत राहण्यासाठी सूर्यप्रकाशाची आवश्यकता असते.
रात्री चंद्र खूप थंड होतो.हे तापमान उणे 100 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचते.अशा कमी तापमानात उपकरणे गोठू शकतात आणि काम करणे थांबवू शकतात. निरिक्षण आणि प्रयोगांसाठी जास्तीत जास्त वेळ मिळण्यासाठी चांद्रयान-3 चांद्र दिवसाच्या सुरुवातीला उतरणे आवश्यक आहे.
सोप्या भाषेत सांगायचे तर,चांद्रयान-3 23 ऑगस्टपूर्वी उतरू शकत नाही आणि 24 ऑगस्टनंतर उतरू इच्छित नाही.दुसरीकडे,Luna-25 साठी अशी कोणतीही समस्या नाही.हे सौर उर्जेवर देखील चालते,परंतु रात्रीच्या वेळी उपकरणांना उष्णता आणि वीज देण्यासाठी जनरेटर देखील स्थापित केले आहेत. त्याचे आयुष्य एक वर्षाचे आहे आणि त्याचे लँडिंग चंद्रावर उपलब्ध असलेल्या सूर्यप्रकाशावर अवलंबून नाही.
लँडिंग अयशस्वी झाल्यास काय?
23 ऑगस्टला चांद्रयान-3चं लँडिंग शक्य झाले नाही, तर 24 ऑगस्टला पुन्हा प्रयत्न करण्यात येईल. या दिवशीही हा प्रयत्न अयशस्वी झाल्यास, पुन्हा प्रयत्न करण्यासाठी संपूर्ण महिना वाट पाहावी लागेल. चंद्रावरील एक दिवस आणि एक रात्र पूर्ण झाल्यानंतर, पुन्हा पुढच्या महिन्यात जेव्हा दिवस उजाडेल, तेव्हा पुन्हा लँडिंगचा प्रयत्न करता येईल.
भारतीय आणि रशियन मिशन किती अंतरावर उतरतील?
दोन्ही मोहिमा चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरतील.लँडिंग साइट्स चंद्रावरील ध्रुवीय प्रदेशात अचूक नाहीत.चांद्रयान-3 चे लक्ष्य स्थळ सुमारे 68 अंश दक्षिण अक्षांश आहे तर लुना-25 चे स्थान सुमारे 70 अंश दक्षिणेकडे आहे.परंतु हे अद्याप चंद्रावरील इतर कोणत्याही लँडिंगपेक्षा दक्षिणेकडे खूप दूर आहेत.
जगातील सर्व मोहिमा विषुववृत्तीय प्रदेशात आल्या आहेत.याचे मुख्य कारण म्हणजे या भागात जास्तीत जास्त सूर्यप्रकाश मिळतो.चांद्रयान-3 आणि लूना-25 च्या लँडिंग साइट्समधील चंद्राच्या पृष्ठभागावरील वास्तविक अंतर कित्येक शंभर किलोमीटर असू शकते.लुना-25 आणि चांद्रयान-3 या दोन्ही मोहिमा एकमेकांच्या आड येणार नाहीत.दोन्ही मोहिमांमध्ये लँडिंगसाठी वेगवेगळी क्षेत्रे नियोजित आहेत.









































































