Last Updated on 06 Jan 2026 8:26 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
आपल्या दैनंदिन जीवनात अनेक पारंपरिक समजुती आणि श्रद्धा रूढ झालेल्या असतात. काही वेळा या समजुतींचे मूळ कारण अज्ञात राहते, पण तरीही त्या पिढ्यान्पिढ्या चालू राहतात. अशाच समजुतींपैकी एक म्हणजे “रात्री खुर्ची रिकामी ठेवू नये”. अनेक लोक या समजुतीवर ठाम असतात, तर काहीजण याला केवळ जुन्या काळातील अंधश्रद्धा मानतात. पण खरोखरच यामागे काही तथ्य आहे का? याचा सखोल विचार करणे गरजेचे आहे.
भारतीय संस्कृतीत अंधश्रद्धा आणि गूढशास्त्राला मोठे स्थान आहे. भूत, आत्मे, नकारात्मक ऊर्जा यासंबंधी अनेक कथा आणि समज लोकांमध्ये रूढ झालेल्या आहेत. प्राचीन काळापासूनच रिकामी खुर्ची किंवा रिकामी जागा ही वाईट शक्तींना आमंत्रण देते असा समज होता. विशेषतः गूढ आणि अदृश्य शक्ती रात्री सक्रिय होतात असा समज असल्यामुळे रात्रीच्या वेळी रिकामी खुर्ची ठेवल्यास त्यावर नकारात्मक शक्ती बसू शकतात, असे मानले जाते.
अंधश्रद्धेचा प्रभाव आणि लोकांचा विश्वास
अज्ञात शक्तींची भीती – अनेक लोक असे मानतात की, रात्रीच्या वेळी अमानवीय शक्ती जागृत होतात. जर खुर्ची रिकामी असेल, तर ती शक्ती तिथे येऊन बसते आणि घरात अशुभ परिणाम घडू शकतो.
घरात अशुभ घटना घडण्याची भीती – काही जणांच्या मते, रात्री खुर्ची रिकामी राहिल्यास दुसऱ्या दिवशी घरात काहीतरी वाईट घटना घडू शकते.
पूर्वजांचे वास्तव्य – काही लोक असेही मानतात की, त्यांच्या पूर्वजांची आत्मा रात्रीच्या वेळी त्या खुर्चीवर येऊन बसते. त्यामुळे काही कुटुंबांमध्ये अशा खुर्च्या अंथरूण किंवा वस्त्राने झाकून ठेवण्याची प्रथा आहे.
अनाथ आत्म्यांचे निवासस्थान – काही ठिकाणी असे मानले जाते की, अनाथ, दुर्बल किंवा मुक्त न झालेल्या आत्मा रिकाम्या खुर्च्यांवर आसरा घेतात. त्यामुळे खुर्ची रिकामी ठेवणे टाळावे.
वैज्ञानिक दृष्टिकोन : नकारात्मक विचार आणि मनोवैज्ञानिक परिणाम
या समजुतींना कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. परंतु, मानवी मन गूढतेकडे सहज आकर्षित होते आणि काही गोष्टींबाबत भीती निर्माण करते.
मानसिक परिणाम – जर कोणी लहानपणापासून या समजुतीवर विश्वास ठेवत असेल, तर त्याचा त्यांच्या मानसिकतेवर परिणाम होऊ शकतो. अशा लोकांना रात्री खुर्ची रिकामी दिसली की भीती वाटू लागते.
स्वत:च्या भीतीचा प्रभाव – Placebo Effect च्या सिद्धांतानुसार, जर एखादी गोष्ट घडेल अशी मनात धारणा असेल, तर तशीच अनुभूती होते. त्यामुळेच या समजुतींवर विश्वास ठेवणाऱ्या लोकांना नकारात्मक अनुभव येऊ शकतात.
स्वप्न आणि भास – काही जण रात्री खुर्चीकडे पाहून गूढ स्वप्न पाहू शकतात किंवा त्यांना भास होऊ शकतात. हे सर्व त्यांच्या मानसिक अवस्थेवर अवलंबून असते.
काही वास्तविक कारणे
भूत, आत्मे यावर विश्वास ठेवणे वैयक्तिक बाब आहे, पण काही वास्तविक कारणांमुळेही ही समज रूढ झाली असावी :
सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून – पूर्वीच्या काळी रात्री खुर्च्या आणि वस्तू योग्य प्रकारे ठेवण्याची गरज होती. रिकाम्या खुर्च्या पायात अडकण्याची किंवा घरातील वस्तू पडण्याची शक्यता असते.
चोरी आणि सुरक्षितता – रात्रीच्या वेळी खुर्च्या उघड्या ठेवल्यास, चोरट्यांना घरात हालचाल करण्यास सोय होते, असे काही जण मानत असत.
रात्रीची हवा आणि वातावरण – रात्री हवामान बदलत असते, आणि खुर्ची वाजणे किंवा हालचाल होणे स्वाभाविक असते. यामुळे लोकांना भीती वाटू शकते.
लोकांनी काय करायला हवे?
समजूतदारपणे विचार करावा – कोणत्याही समजुतींवर अंधपणे विश्वास ठेवण्याऐवजी त्यामागील कारणांचा शोध घ्यावा.
शास्त्रीय दृष्टिकोन ठेवावा – आत्मे, भूत किंवा वाईट शक्ती या गोष्टींचा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही, हे लक्षात ठेवावे.
भीतीचा प्रभाव कमी करावा – अशा समजुतीमुळे भीती वाटत असल्यास मानसिक तयारी करावी आणि त्यावर विश्वास ठेवणे टाळावे.
घरातील सदस्यांना योग्य माहिती द्यावी – घरातील लहान मुलांना किंवा इतरांना घाबरवण्याऐवजी त्यांना वस्तुस्थिती समजावून सांगावी.
रात्री खुर्ची रिकामी ठेवू नये हा समज समाजात अनेक वर्षे प्रचलित आहे. परंतु, याचा कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. अशा समजुती प्रामुख्याने भीतीमुळे आणि सामाजिक रूढींमुळे प्रचलित झाल्या आहेत. यावर अंधपणे विश्वास ठेवण्यापेक्षा त्यामागील तथ्य समजून घेणे गरजेचे आहे.
