दहावी, बारावी परीक्षेस सामोरे जाताना...

बातमी शेअर करा :

Last Updated on 26 Jan 2026 10:57 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit

परीक्षेची वेळ जवळ येत असताना, प्रत्येक विद्यार्थ्याला कडक तयारी आणि मानसिक शांतता आवश्यक असते. दहावी आणि बारावीच्या परीक्षा तुमच्या शालेय जीवनाच्या महत्त्वपूर्ण टप्प्यांपैकी एक असतात.रीक्षा जवळ आली की विद्यार्थ्यांसह पालकांमध्येही तणावाचे वातावरण निर्माण होते. मात्र, योग्य दिशा आणि नियोजनाने हा तणाव कमी करून उत्तम यश संपादन करता येते.

या टप्प्यावर आपली तयारी कशी असावी आणि या शेवटच्या काही दिवसांत किती आणि कसे अभ्यास करावा, याबद्दल काही महत्त्वाच्या टिप्स आणि मार्गदर्शन खाली दिले आहेत.

परीक्षा जवळ आली की विद्यार्थ्यांसह पालकांमध्येही तणावाचे वातावरण निर्माण होते. मात्र, योग्य दिशा आणि नियोजनाने हा तणाव कमी करून उत्तम यश संपादन करता येते.

१. अभ्यासाची एक ठराविक पद्धत ठरवा

सर्व विषयांना समान महत्त्व द्या

दहावी, बारावीच्या परीक्षांमध्ये विविध विषय असतात. प्रत्येक विषयाचा अभ्यास एकसारखा महत्त्वपूर्ण असतो. हे लक्षात ठेवून, प्रत्येक विषयाला तितक्याच वेळा आणि महत्त्वाने तयारी करा. एखाद्या विषयावर अधिक लक्ष देण्यापेक्षा सर्व विषयांची समतोल तयारी करा.

शेवटच्या काही दिवसांची योजना ठरवा

वेळापत्रक तयार करा : प्रत्येक दिवशी अभ्यासाचा ठराविक वेळ निश्चित करा. उदाहरणार्थ, सकाळी ६ ते ८ वाजेपर्यंत गणित, नंतर ८ ते १० वाजेपर्यंत इतर विषय.
ब्रेक घ्या : १ ते १.५ तासांच्या अभ्यासानंतर १० ते १५ मिनिटांचा ब्रेक घ्या, ज्यामुळे मेंदू ताजातवाना राहतो.

२. मागील वर्षांची प्रश्नपत्रिका आणि नमुना प्रश्नपत्रिका सोडवा

पुर्वीची प्रश्नपत्रिका वापरा

गेल्या ५-१० वर्षांतील प्रश्नपत्रिका सोडवून तुम्ही प्रश्नांचा प्रकार, महत्त्वाच्या विषयांची ओळख आणि वेळेचे नियोजन करू शकता.

तुमच्या अंदाजानुसार समयबद्धता ठरवा: प्रश्नपत्रिका सोडवताना त्यामध्ये दिलेल्या वेळेनुसार उत्तर लेखनाचा सराव करा.

नमुना प्रश्नपत्रिका आणि MCQ चा अभ्यास करा

नमुना प्रश्नपत्रिकांचा अभ्यास तुम्हाला परीक्षेच्या स्वरूपाची अधिक चांगली कल्पनाही देईल. MCQ प्रकारच्या प्रश्नांचा अभ्यास करताना वेगवेगळ्या टॉपिक्सचा चांगला समावेश करा.

३. महत्त्वाच्या आणि जास्त अभ्यास आवश्यक असलेल्या टॉपिक्सवर लक्ष केंद्रित करा

विषयांची श्रेणी करा

सर्व विषयांमध्ये काही भाग खूप महत्त्वाचे आणि खूप वाचनाचे असतात. उदाहरणार्थ:

गणितात सुत्रे, जटिल गणना
इंग्रजीमध्ये साहित्यिक विश्लेषण, भाषाशास्त्र
भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्रात सूत्रे आणि प्रायोगिक माहिती
इत्यादी

अशा महत्त्वाच्या भागांची तयारी करा आणि ते आवडीनुसार अधिक वेळ देऊन समजून उमगवून करा.

महत्त्वाच्या प्रश्नांचा पूर्वाभ्यास करा

सर्वाधिक विचारले जाणारे, महत्त्वाचे, आणि वेळेवर सोडवता येणारे प्रश्न हल्लीच्या विषयांचा अभ्यास करा. यामुळे तुमच्या आत्मविश्वासात वाढ होईल.

४. उजळणी किंवा रिव्हिजन

अंतिम आठवड्यात रिव्हिजन करा

अखेरच्या काही दिवसांत संपूर्ण अभ्यासक्रमाचं रिव्हिजन करा. जर तुमच्याकडे वेळ कमी असेल तर, तुमच्या नोट्स, चित्र, तक्ते यांचा वापर करून रिव्हिजन करा.

मुख्य बिंदू, सूत्रे, महत्त्वाचे डेटे वाचून काढा.
महत्त्वाच्या परीक्षांतील ग्राफिक्स, नकाशे, सारांश इत्यादी लक्षात ठेवा.

दवाखाना व रिव्हिजन ग्रुपची मदत घ्या

तुमच्या मित्रांसोबत किंवा शिक्षकांशी चर्चा करा, त्यांना प्रश्न विचारून तुम्ही त्यांची दृषटिकोन समजून घ्या. यामुळे तुमचं अभ्यासाची पद्धत बदलून सुधारणा होईल.

५. मानसिक ताण कमी करा, आत्मविश्वास ठेवा

ध्यान आणि श्वसनाचे सराव करा

परीक्षेच्या काळात ताण आणि दबाव जाणवू शकतो. परंतु त्यावर मात करण्यासाठी ध्यान, श्वसनाचे सराव, आणि व्यायाम करा.

मेडिटेशन : संक्षिप्त ध्यान सराव (५-१० मिनिटे) आपला मेंदू ताजातवाना ठेवतो.
योग : श्वसनाच्या व्यायामामुळे रक्ताभिसरण सुधारते आणि ताण कमी होतो.

पॉझिटिव्ह विचार ठेवा

“मी या परीक्षेत यशस्वी होईल” या सकारात्मक दृष्टिकोनाने काम करा. तुमच्या मेहनतीवर विश्वास ठेवा.
पणाम, सकारात्मक विचार करा आणि फोकस ठेवा: तुमच्या कामावर लक्ष केंद्रित करा आणि इतर गोष्टींचा विचार बंद करा.

६. शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याचा विचार करा

आरोग्याची काळजी घ्या

परीक्षेच्या दृष्टीने आरोग्य खूप महत्त्वाचे असते. विद्यार्थी काही वेळा तणावामुळे आपल्या शारीरिक स्वास्थ्याकडे दुर्लक्ष करतात.

जोड साधा : नियमित व्यायाम किंवा चालणे यामुळे मानसिक शांतता आणि ताजेपण मिळते.
पोषक आहार घ्या : परीक्षेच्या आधी हलका आणि पौष्टिक आहार खा.
पुरेशी झोप घ्या : परीक्षा कालावधीत रात्री झोप कमी करण्याऐवजी पुरेशी झोप घ्या (७-८ तास). झोप घेतल्याने मेंदू ताजातवाना राहतो.

७. परीक्षेच्या दिवशी काय करावे?

वेळेवर पोहोचावं

परीक्षेच्या दिवशी थोडा आधी जागं व्हा आणि वेळेवर परीक्षा केंद्रावर पोहोचवा. शांतपणे परीक्षा सुरू करा.

सर्व साहित्य तयार ठेवा : सर्व साहित्य (पेन, पेन्सिल, प्रवेशपत्र) आधीच तयार ठेवा.
तणाव टाळा : प्रवेशपत्र किंवा आवश्यक वस्तू विसरण्याचा त्रास टाळा.

मन शांत ठेवा

परीक्षेच्या दिवसाच्या सुरुवातीला आणि परीक्षा दिल्यानंतर शक्यतो ताण न घेता विचार करा की मी काय शिकले आणि त्याप्रमाणे परिणाम होईल. प्रत्येक प्रश्नाची योग्य समज करून उत्तर द्या.

८. पालक आणि शिक्षकांचे मार्गदर्शन घ्या

तुमच्या पालकांचा आधार आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाची खूप महत्त्वाची भूमिका आहे. परीक्षा वेळेस ते तुम्हाला मानसिक आधार देतील.

पालकांचे समर्थन : परीक्षेपूर्वी ताण कमी करण्यासाठी त्यांना चर्चा करा. ते तुम्हाला आराम आणि प्रोत्साहन देतील.
शिक्षकांचा मार्गदर्शन : शंका, प्रश्नांसाठी शिक्षकांशी संवाद करा.

९. मोबाईल आणि सोशल मीडिया : मर्यादा आवश्यक

आजचा सर्वात मोठा अडथळा म्हणजे मोबाईल. अभ्यासाच्या नावाखाली मोबाईल हातात घेतला की वेळ कसा जातो, कळतही नाही. अभ्यासाच्या काळात मोबाईल आणि सोशल मीडियापासून शक्य तितके दूर राहा. अभ्यासाच्या जागेवर शांतता असेल याची काळजी घ्या. एकाग्रता वाढवण्यासाठी दर तासाभराने ५-१० मिनिटांचा छोटा ब्रेक घ्या.

अभ्यासाच्या वेळेत मोबाईल दूर ठेवा
ऑनलाईन अभ्यास फक्त गरजेपुरता वापरा
सोशल मीडियावर “थोडाच वेळ” ही सवय धोकादायक असते

लक्षात ठेवा, परीक्षा काही दिवसांची असते; भविष्य आयुष्यभराचं.

परीक्षा म्हणजे आयुष्याचा शेवट नव्हे, तर नव्या सुरुवातीचं दार आहे. शांत मनाने, सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून आणि नियोजनबद्ध अभ्यास केल्यास यश नक्कीच मिळतं. दहावी आणि बारावीच्या परीक्षेत यशस्वी होणं हे शक्य आहे. फक्त स्वतःवर विश्वास ठेवा.परीक्षेला सामोरे जात असताना यश आणि आनंद यांचे प्रमुख सूत्र म्हणजे आत्मविश्वास, परिश्रम, आणि योजना. योग्य तयारी आणि मानसिक शांततेसह परीक्षेला सामोरे जाल तर तुम्हाला मिळणारे यश नक्कीच तुमच्या हातात असेल.

10 मुद्द्यांची Quick Checklist

परीक्षेच्या तयारीदरम्यान दररोज/आठवड्याला स्वतःला तपासण्यासाठी ही Checklist उपयोगी ठरेल.