Last Updated on 05 Apr 2026 3:46 PM by Sanjay Patil/Adhorekhit
मुंबई ।
निवडणुकीचे बिगुल वाजले की सध्या फेसबुक, इंस्टाग्राम आणि व्हॉट्सॲपवर प्रचाराचा महापूर येतो. रिल्स, ग्राफिक डिझाइन्स आणि पेड प्रमोशनच्या माध्यमातून आपली ‘हवा’ असल्याचा दावा प्रत्येक उमेदवार करत असतो. मात्र, भारतीय लोकशाहीच्या रणसंग्रामात प्रत्यक्ष विजयाचा गुलाल कोण उधळणार, हे मोबाईलच्या स्क्रीनवर नाही तर ‘मतदान केंद्रा’वरील सूक्ष्म नियोजनावर अवलंबून असते. ज्याला राजकीय परिभाषेत ‘बूथ मॅनेजमेंट’ म्हटले जाते, तोच खऱ्या अर्थाने विजयाचा ‘मॅजिक नंबर’ ठरत असल्याचे दिसत आहे.
आजच्या काळात सोशल मीडियामुळे उमेदवाराची प्रतिमा घराघरात पोहोचवणे सोपे झाले असले तरी, ही डिजिटल लाट मतांमध्ये रूपांतरित करण्यासाठी कार्यकर्त्यांची मोठी फौज लागते. सोशल मीडिया केवळ उमेदवाराबद्दल एक वातावरण किंवा ‘परसेप्शन’ तयार करतो. मात्र, मतदानाच्या दिवशी सकाळी सात वाजल्यापासून मतदाराला घराबाहेर काढून मतदान केंद्रापर्यंत नेण्याचे काम केवळ जमिनीवरचा कार्यकर्ताच करू शकतो. अनेकदा सोशल मीडियावर लाखांच्या पटीत व्ह्यूज असणारे उमेदवार प्रत्यक्ष निवडणुकीत पराभूत होतात, कारण त्यांचे बूथ स्तरावरील नियोजन कच्चे असते.
‘एक बूथ, दहा युथ’
निवडणूक जिंकण्याचे मुख्य सूत्र आता ‘एक बूथ, दहा युथ’ यावर येऊन थांबले आहे. प्रत्येक मतदान केंद्रावर १० ते १५ निष्ठावान कार्यकर्त्यांची फळी असणे हे कोणत्याही पक्षासाठी किंवा गटासाठी मोठे बलस्थान असते. त्यातही ‘बूथ प्रमुख’ ही संकल्पना आता कळीची ठरत आहे. मतदार यादीतील एका पानावर असलेल्या १५-२० कुटुंबांशी थेट संपर्क ठेवणे, त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि त्यांच्याशी वैयक्तिक नाते निर्माण करणे ही कामे एआय (AI) किंवा अल्गोरिदम करू शकत नाहीत. हे कार्यकर्ते मतदारांच्या मनात विश्वास निर्माण करतात, जो मतदानाच्या वेळी अत्यंत निर्णायक ठरतो.
‘अंडरकरंट’ ओळखण्याचे कसब
सोशल मीडियावरील डेटा हा अनेकदा बाह्य स्वरूपाचा असतो. मात्र, बूथ स्तरावरील कार्यकर्त्यांना आपल्या भागातील नेमका ‘अंडरकरंट’ माहित असतो. कोणता मतदार नाराज आहे, कोणत्या वस्तीत कोणती समस्या प्रलंबित आहे आणि मतदानाची टक्केवारी कशी वाढवता येईल, याचे अचूक गणित बूथ प्रमुखांकडे असते. मतदानाच्या शेवटच्या दोन तासांत आपल्या हक्काच्या मतदारांना केंद्रापर्यंत आणण्याची क्षमता ज्याच्याकडे, विजयाची माळ त्याच्याच गळ्यात पडते, हा आजवरचा इतिहास आहे.
अफवांना रोखण्यासाठी वैयक्तिक संवाद
निवडणुकीच्या काळात सोशल मीडियावरून मोठ्या प्रमाणात ‘फेक न्यूज’ किंवा अफवा पसरवल्या जातात. अशा वेळी मतदारांमध्ये संभ्रम निर्माण होऊ शकतो. या अफवांना छेद देण्यासाठी प्रत्यक्ष संवाद हाच सर्वात प्रभावी मार्ग ठरतो. जेव्हा एखादा स्थानिक कार्यकर्ता मतदाराच्या दारात जाऊन चर्चा करतो, तेव्हा डिजिटल माध्यमातील खोट्या प्रचाराचा प्रभाव ओसरतो. यामुळेच हायटेक प्रचाराच्या युगातही ‘डोअर टू डोअर’ कॅम्पेन आणि कोपरा सभांचे महत्त्व तसूभरही कमी झालेले नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर…
सोशल मीडिया हे निवडणुकीच्या युद्धात एक आधुनिक ‘शस्त्र’ नक्कीच आहे, पण हे युद्ध जिंकण्यासाठी लागणारा भक्कम ‘पाया’ हा बूथ मॅनेजमेंटच आहे. हवेत निर्माण केलेली लाट जेव्हा बूथवरील नियोजनाशी जोडली जाते, तेव्हाच विजयाचे समीकरण पूर्ण होते. त्यामुळेच आगामी निवडणुकांमध्ये ज्या उमेदवाराचे ‘ग्राउंड नेटवर्क’ मजबूत असेल, तोच खऱ्या अर्थाने बाजी मारणार यात शंका नाही.
